|
DÜNYANIN YENİ 7 HARİKASI
Eskiden dünyanın yedi “eski” harikası vardı. Aslında, önce “yedi vardı” mı demeliyiz?
Yedi’nin Gizemi
Bu gizemli rakam, mitoloji, din ve diğer inanışlarda, hep önde oldu : Bir günü dinlenme olmak üzere yedi günde kurulan dünya, yedi kat gökyüzü, yerin yedi kat dibi, yedi deniz, Efes’in Yedi Uyurlar’ı, haftanın yedi günü, yedi ölümcül günah, Nuh’un güvercininin yedi gün sonra dönmesi, insan hayatının yedi evresi, yedi senede yapılan Süleyman Tapınağı’nın son yedi basamağı, Tac Mahal’in içinde sesin sadece yedi kere yankılanması… Hatta Pamuk Prenses ve Yedi Cüceler… Ya 7-Up? İran folklöründe, kedilerin dokuz değil, yedi canlı olduğuna ve yavrularını yedi kere yedi ayrı yere taşıdıklarına inanılması ve 7 Temmuz 2007’de (07.07.07) evlenebilmek için sıraya giren yüzbinler… Aynı tarihte, yazının konusu olan yeni harikaların da açıklandığını anımsatalım.
Bu sayı, bir şekilde, özellikle eski dünya sayılan Ortadoğu ve Akdeniz’de ortaya çıkmış ve yerleşmiş. Artık, eski dünyanın harikalarının neden altı, sekiz ya da daha farklı sayıda değil, yedi tane olduğu açık.
Konumuz, dünyanın “Yeni Yedi Harikası” olsa da, eskileri de anmak gerek. Böylece, yeni harikaların hangi özellikler göz önünde tutularak belirlendiği daha rahat anlaşılabilir.
Dünyanın Yedi (Eski) Harikası
Çoğumuzun bir çırpıda sayamadığı, ya da diğer eserlerle karıştırdığı bu harikaları, yapılış tarihlerine göre sıralayalım ve bazı bilgilerimizi kısa notlar ile tazeleyelim. Aslında, belleklerdeki soru şu : Kim, neye göre seçmişti? Harikaların ortak özelliği, Homeros’un şiirlerinden (M.Ö. 8.-7. yüzyıl) başlayan, Roma İmparatorluğu’nun parçalanmasına (M.S. 5. yüzyıl) kadar geçen ve “Klasik Dönem” (antikite) adını alan dönemde, dünya üzerindeki en büyük yapıları arasında olmaları idi. Mimari, mühendislik, sanat, güç, dinsel ögeler ve bazen de birlik ve beraberliğin simgesiydiler.
İlk kayıtlarda, ünlü tarihçi Heredot’un M.Ö. 5. yüzyıldaki düşünceleri karşımıza çıkıyor. Daha sonra, Sidon’lu tarihçi Antipatros, “Antik Dünya’nın (Klasik Dönem) Yedi Harikası”nı oluşturmuş ve listeye son şeklini M.Ö. 2. yüzyılda Philon vermiştir. Aslında, Philon’un yaptığı, Atinalılara, bilinen eski dünya olan Akdeniz çevresinde, bir tür gezi rehberi hazırlamaktı.
Açık söylemek gerekirse, piramit haricinde, diğer altı tanesinin tam olarak neye benzediği dahi bilinmiyor. Anlatılanlar, kayıtlar, kulaktan kulağa söylenenler, çizerlerin kendi yaratıcılıkları ile ortaya çıkarttıkları eskizler, silik, doğru-yanlış bir biçimde günümüze dek ulaşmış. Klasik dünyanın dünyanın yedi harikası’nı kısaca hatırlayalım :
1) Keops Piramidi
Bilinenin aksine, Giza Piramitleri’nden sadece Keops bu listededir. M.Ö. 2.560 – 2.500 yılları arasında Mısır’da, Eski Krallık - Dördüncü Hanedanlık döneminde Firavun Khufu (Keops) tarafından yaptırıldı ve o tarihten beri, yüzyıllar boyunca dünyadaki en yüksek yapı olma özelliğini korudu. İlk yapılan eser olmasına rağmen, günümüze dek gelen tek harikadır. Mısır’dadır.
2) Babil’in Asma Bahçeleri
Türkçe’deki kelime benzerliğinden ötürü, bazen üzüm yetiştirilen bahçeler olarak düşünülür. M.Ö. 600’lerde, II. Nebukadnezar tarafından yaptırılmıştır. Eşi Semiramis’in, doğduğu yerdeki ağaçları ve yeşillikleri özlediği için yaptırdığı söylenir. Asma katlı, teraslı bu bahçelere, Arşimed’in su burgusu gibi düzeneklerle su çıkartılmakta idi. M.Ö. 1. yüzyılda, deprem sonucunda yıkıldı. Günümüzde, kesin bir kalıntıya rastlanamadı ise de, günümüz Irak sınırları içinde kaldığı düşünülmektedir.
3) Efes Artemis Tapınağı
Aslında, yapımı çok uzun bir süreye yayılmıştır. M.Ö. 7. yüzyıldan (bazı kaynaklar M.Ö. 555-550’yi belirtir), ünlü olmak isteyen bir Yunanlı tarafından yıkılana dek, tarih sahnesinde yer almıştır. Büyük İskender’in de, yıkık tapınak ile ilgilendiği söylenir. Türkiye sınırlarında yer alan iki harikadan biridir.
4) Zeus Heykeli
Heykeltraş Phidias tarafından, M.Ö. 5. yüzyılda (432), Yunanistan Olympia’da yapılmıştır. Fildişi abanoz ve altın kaplama 12-13 metre yüksekliğindeki heykel, değerli taşlarla süslenmişti. Zeus Tapınağı, Olimpiyat oyunlarının putperestlik sayılması nedeniyle kapatılınca, İstanbul’a getirildi ve M.S. 462 yılında bir yangında yok oldu.
5) Halikarnas Mozolesi
Kral Mausollos için, karısı ve kız kardeşi tarafından yapılan anıt mezar, M.Ö. 350 yıllarında tamamlandı ve günümüzde kullanılan “Mozole” (Mauseloum) kelimesinin kaynağı oldu. Toplam 45 metre yüksekliğindeki yapı, mezar odası, Ion tarzı kolonlarla desteklenen piramit bir çatı ve muhteşem heykeller, özellikle Tanrı figürleri yerine insan figürleri taşıdığından, özel bir yere sahipti. Avrupa’dan Haçlı Seferleri ile gelen St. John Şövalyeleri tarafından 15. yüzyılda yıkıldı, taşlarının büyük bölümü Bodrum Kalesi’nin yapımında kullanıldı. Yıkıntıları günümüzde Bodrum’da ve bazı parçalar da İngiltere’de British Museum’da bulunuyor. Türkiye sınırlarında yer alan ikinci harikadır.
6) Rodos Heykeli
Ayakları altından gemilerin geçtiği 32-33 metre yüksekliğindeki Bronz Rodos Heykeli, Güneş Tanrısı Helios’a adanmış bir beraberlik simgesi olarak, sadece 56 yıl ayakta kalsa da, büyüklüğü ile tüm eski dünyayı etkilemişti. M.Ö. 282 yılında bitirilen heykel, M.Ö. 226 yılındaki bir depremde, zayıf noktası olan dizlerinden kırılarak yıkıldı. Yıkık olduğu yaklaşık 800 senelik sürede bile, ziyaret edildi. Kahinlerin yeniden yapılmasını istemedikleri heykelin, daha sonra Suriyeli bir Yahudi’ye satıldığı ve parçaların 900 deve ile taşındığı söyleniyor.
7) İskenderiye Feneri
M.Ö. 3 yüzyılda 285 ile 247 yılları arasında İskenderiye’de Pharos adasında yapılan kule, fener amaçlı olarak kullanılmakta idi. Kaynakların, 115 ile 180 metre arasında olduğunu belirttikleri kule, 14. yüzyıla kadar, en yüksek insan yapısı kule olarak düşünüldü. Işığı, 60 kilometre uzaktan dahi görülebilmekte idi. M.S. 1.300’lerin başında deprem sonucu yıkılan yapının taşları, daha sonra 1.480’de çevredeki kalenin yapımında kullanıldı. Keops Piramiti’nden sonra, en uzun süre ayakta kalan yapı idi.
Ortaçağ’da Yedi Harika
Daha sonra yeni bir liste dilden dile dolaşmaya başladı. İsminin geçtiği döneme ait olmasa da, 18. yüzyılın başında ortaya çıktığı düşünülen liste ise bazen yedi adeti aşıyordu :
1) Stonehenge (Wiltshire, İngiltere)
2) Colosseum (Roma, İtalya)
3) Kom el Shoqafa Yeraltı Mezarları (iskenderiye, Mısır)
4) Çin Seddi (Shanhai – Lop Nur, Çin)
5) Porselen Nanjing Kulesi (Nanjing, Çin)
6) Ayasofya (istanbul, Türkiye)
7) Pisa Kulesi (Pisa, İtalya)
8) Tac Mahal (Agra, Hindistan)
9) Kahire Kalesi (Kahire, Mısır)
10) Ely Katedrali (Cambridgeshire, İngiltere)
11) Cluny Manastırı (Saône-et-Loire, Fransa)
Bu liste ile beraber, sadece insan yapısı eserler değil, doğanın ortaya çıkarttığı güzellikleri de içine alan listeler yapıldı ama, hiçbirinin üzerinde genel bir anlaşma sağlanamadığından, rağbet görmedi.
Amerika Mühendisler Birliği A.S.C.E. de, (The American Society of Civil Engineers) modern dünyanın yedi harikasını açıkladı :
1) Channel Tunnel (Dover, İngiltere ve Fransa arası)
2) CN Tower (Toronto, Kanada)
3) Empire State Building (New York, Amerika Birleşik Devletleri)
4) Golden Gate Köprüsü (San Francisco, Amerika Birleşik Devletleri
5) Itaipu Barajı (Paraná Nehri, Brezilya ve Paraguay arasında)
6) Hollanda Setleri (Hollanda, Avrupa)
7) Panama Kanalı (Panama, Orta Amerika)
( http://www.asce.org/history/seven_wonders.cfm)
Son yıllarda hız kazanan turizm olgusu, “İnsan Yapısı Harikalar” listesine,
Machu Picchu, Bali, Angkor Wat, Bagan Tapınakları ve Pagodaları, Karnak Tapınağı
ve Meksika’daki Teotihuacán’I da ekletmeyi başardı.
Bu kadar farklı tanımlardan sonra, “Doğal Harikalar” da gelmekte gecikmedi :
Serengeti’deki Göç, Galápagos Adaları, Grand Canyon, Iguazu Şelaleleri, Amazon Yağmur Ormanları, Ngorongoro Krateri, Great Barrier Reef, Victoria Şelaleleri, Bora Bora
ve Kapadokya…
CNN’in oylama sonucu elde ettiği kendi listesi de hazırdı : Grand Canyon, Great Barrier Reef, Rio de Janeiro Limanı, Everest Tepesi, Kutup Işıkları, Parícutin Volkanı ve Victoria Şelaleleri…
Su altı dünyası da boş durmayarak, kendi harikalarını tanıttı : Palau, Belize Barrier Reef, Great Barrier Reef, Deniz Altı Volkanları, Galápagos Adaları, Baykal Gölü, Kızıldeniz…
Ve Dünya’nın Yeni Yedi Harikası
Uzun zamandır, tüm dünyada, yeni bir yedi harika olgusu gündemde idi. Birçok ünlü yer, özellikle kendisini “Dünyanın Sekizinci Harikası” olarak lanse etmekte iken, yukarıdaki örneklerde görüldüğü gibi, yeni listeler oluşmaya başlamıştı.
Bunlardan en çok gündemde olanı ise, İsveç kökenli, Quebec’te yaşayan işadamı (Sinemacı ve Müze Kurucusu) Bernard Weber’in, 1999 yılında sadece 700 Kanada Doları ile başlattığı bir proje oldu. 2001 yılında açılan Internet sitesi ile (http://www.new7wonders.com) hız kazanan “Dünyanın Yeni Yedi Harikası Kampanyası”nın (The New7Wonders Campaign) amacı, 2.200 sene önce tek kişi tarafından belirlenen yerler yerine, geçmişten günümüze tüm yapıları içeren bu seçimi tüm dünyada her ülkeden milyonlarca insana yaptırmaktı. Üstelik bu seçimde, çocukların da oy kullanabilmesi, vakfın kendi söylemine göre dünya demokrasilerinde bir ilk olacaktı. Kuruluşun Zürih, Münih, Londra ve Brüksel’deki merkezlerde çalışan yaklaşık 20 yöneticisi, projeyi yürütüyordu.
Seçimdeki kriterler ise, insan yapımı olması, kabul edilebilir bir düzeyde korunmuş olması ve 2000 yılından önce bitirilmiş olması idi. Bernard Weber, verdiği demeçlerde, yeni yedi harikanın, hiçbir şekilde, eskileri ile yarış içinde olmayacağını söylüyor :
“Eski harikalar, sadece Akdeniz’de, genelde sadece Yunanlıların bildiği ve elimizde fazla bilgi olmayan eserlerdi. Geçmişe aittiler. Oysa şimdi seçilenler, günümüzden. Milimetrik ölçümlerle üç boyutlu modellemeleri çıkartılacak, tümü ayrıntılı olarak belgelenecek, büyük bir görsel arşiv oluşturulacak.”
Kasım 2005’te 77 aday varken, 1 Ocak 2006’da liste önce 21’e, Mısır’ın Giza Piramitleri’ni diğer adaylarla yarışmaya sokmasına itirazları ile 20’ye indirildi. Piramitler, hem eski, hem de yeni listede yer alan tek eserdi. Zaten daha sonra, “onursal aday” statüsü alacaktı.
Vakıf, kazancının yarısını, benzer gelecek kampanyalar için kendisine ayırırken, kalanını da, dünya mirasının korunması ve belgelenmesine harcayacağını açıklamasına rağmen, seçimler sonrası, para kazanamadığını ve ancak maliyetlerini karşılayabildiğini söyleyecekti.
Dünyanın Yeni yedi Harikası adayları, artık son oylamaya hazırdı :
Acropolis (Atina, Yunanistan)
Ayasofya (İstanbul, Türkiye)
Kremlin ve St. Basil Katedrali (Moskova, Rusya)
Colosseum (Roma, İtalya)
Neuschwanstain Kalesi (Schwangau, Almanya)
Eyfel Kulesi (Paris, Fransa)
Stonhenge (Amesbury, İngiltere)
Alhambra (Granada, İspanya)
Çin Seddi (Pekin, Çin)
Kiyomizu Tapınağı (Kyoto, Japonya)
Opera Binası (Sydney, Avustralya)
Angkor (Kamboçya)
Tac Mahal (Agra, Hindistan)
Timbuktu (Mali)
Petra (Ürdün)
Kurtarıcı İsa Heykeli (Rio de Janeiro)
Paskalya Adası Heykelleri (Şili)
Machu Picchu (Peru)
Chichén Itzá (Meksika)
Özgürlük Heykeli (New York)
Tanıtım için, adayların bulunduğu bölgede çeşitli etkinlikler yapıldı. İstanbul’da, Ayasofya 13 Eylül 2006 tarihinde ayrıntılı olarak işlendi. Dünya turunda, bir çok ünlü de kendi ülkesindeki eserlerin tanıtımında yer aldı : Yunanistan Cumhurbaşkanı Károlos Papoúlias, Ürdün Kraliçesi Rania’nın yanısıra, Peru Dış Ticaret ve Turizm Bakanı, Avustralya New South Wales, Yucatan ve Kamboçya Siem Reap valileri, Colloseum ve Roma Forumu Başkanı, Alhambra Saray Müdürü, Ellis Adası yöneticileri, Kiyomizu Tapınağı Şefi, Rio de Janeiro Kardinali, ünlü futbolcu Jairzinho, Çin Seddi Yönetim Heyeti, Sydney Operası Başkanı’nın yanısıra başbakanlar, diğer ünlüler ve yöneticiler, “World Tour” için ellerinden geleni yaptılar.
Şarkıcı Shakira tanıtımlarda yer aldı, İspanya Kralı Juan Carlos oyunu elbette Alhmabra için kullandı. Brezilya’da, normalde hiçbir şekilde evden dışarı çıkılmasına izin verilmeyen “Biri Bizi Gözetliyor” türündeki bir yarışmada, tüm katılımcılar, Kurtarıcı İsa Heykeli’ni tanıtım amacı ile ziyaret ettiler. Hindistan’ın popüler sanatçısı A.R. Rahman, hareketli bir parça besteleyerek, ülke içinde Tac Mahal’in adaylığını destekleyen bir turne gerçekleştirdi. Aynı şekilde Şili’de, Rapa Nui’deki yerliler Şili’de dans gösterileri ile vatandaşlarını oylamaya davet ettiler. Almanya’da, Miss Germany ve bazı televizyon yıldızları, New7Wonders oluşumuna destek vererek, oy istediler. Ayasofya için de Prof. Haluk Dursun bu tanıtımda büyük rol oynadı.
Adaylar, sadece bu seçim için web siteleri oluşturdular. Birkaç örnek :
www.einweltwunderfuerdeutschland.de (Neuschwanstein Kalesi)
www.porquelaalhambra.com (Alhambra)
www.petrablog.com/vote-for-petra (Petra)
www.voterapanui.com (Paskalya Adası Heykelleri)
www.votenpormachupicchu.com (Machu Picchu)
(Seçim sonrası bazı siteler devreden çıkartıldı veya New7Wonders sayfasına yönlendirildi.)
Bunun yanısıra, Alhambra, Syndey Operası, Machu Picchu ve Chichén Itzá, kartpostallar çıkarttı, giriş biletlerinin üzerinde adaylıklarını belirten yazılar koydu, Ürdün ve Peru, her yeri afişlerle donattı. Çin, tüm üniversitelerine bilgi notu yolladı, aday ülkelerin bazıları, metro ve tren istasyonlarına posterler astı. Peru ve Meksika hükümetleri, tüm ülkelerdeki elçiliklerini harekete geçirdi.
Elbette, bu seçime karşı olanlar da vardı :
Proje yöneticileri arasında eski bir Unesco yöneticisi Federico Mayor da bulunmakta idi. Ama Unesco, bu kuruluş ve seçimler ile herhangi bir ilgisi olmadığını açıkladı. Afganistan’da delik deşik edilen Buddha Tapınağı başta olmak üzere dünya mirası tarihi eserleri onarmak, korumak için yapıldığı bildirilen bu yarışmanın, eleme dışı kalan diğer eserlerin aleyhine olacağı üzerinde duruldu. Vakfın, söz konusu tapınağın yeniden yapılması konusunda Afgan Hükümet’inden yazılı bir izninin olmadığı, eskiden yeterli olan harika adedinin günümüz dünyası için az olduğu, Internet üzerinde yapılan bir yarışmada, sadece Internet erişimi olanların veya SMS gönderebilenlerin oylamaya katıldığı, bazı tekniklerle, harekete geçirilen toplulukların, siteyi haksız bir rekabet ile oy yağmuruna tuttukları, gelen diğer eleştiriler arasında idi. Herşeye rağmen, Temmuz ayı gelmişti.
07.07.2007 : Büyük Gün
İlk kez, dünya üzerinde, Internet üzerinden 100.000.000’un üzerinde bir ortak oylama yapılmıştı. Ve tarihler, “Yedi Temmuz İkibin Yedi”yi gösterirken, (7.7.07) oylama sonuçları, görkemli bir törenle açıklandı. 50.000 seyirci, Lizbon’da Benfica Stadyumu’nda bir araya geldi. Televizyonda milyonlarca izleyici, canlı yayından gösteriyi izliyordu.
Davetliler arasında, New7Wonders Vakfı Başkanı ve Kurucusu Bernard Weber, Amir Dossal, Unesco eski başkanı Prof. Federico Mayor, Neil Armstrong, José Carreras, Joaquín Cortés, Chaka Khan, Jennifer Lopez, Bertrand Piccard, Dulce Pontes, Cristiano Ronaldo ve Alessandro Safina da bulunmakta idi. Ayrıca, Portekiz Cumhurbaşkanı, Başbakan, Büyükelçiler de davetliler arasındaydı.
Bipasha Basu, Hilary Swank ve Ben Kingsley, Dünya’nın yeni Yedi Harikası’nı zarfların açılışı sırası ile açıkladılar :
1) Çin Seddi (Pekin, Çin)
2) Petra (Ürdün)
3) Kurtarıcı İsa Heykeli (Rio de Janeiro)
4) Machu Picchu (Peru)
5) Chichén Itzá (Meksika)
6) Colosseum (Roma, İtalya)
7) Tac Mahal (Agra, Hindistan)
Kazananların keyfine diyecek yoktu. Kaybedenlerin bir kısmı, çeşitli beyanatlarda bulundu, kimisi sessizliğe büründü. Ama dünya, tartışmalı da olsa, Yeni Yedi Harikası’na kavuşmuştu. Bernard Weber, bir sonraki adımını da açıkladı : Dünyanın Yedi Doğal Harikası’nı seçmek :
http://www.natural7wonders.com/
Eski ve yeni harikalar yedişer tane olsa da, dünya üzerinde hala o kadar çok bizlere
miras bırakılmış harika var ki, hepsi ayrı bir yazı konusu…
Dünyanın 7 harikası hakkında detaylı bilgi için tıklayınız
| |
|